WIĘŹNIARKI POLITYCZNE LUBELSZCZYZNY 1944-1956

Tekst: Janina Kiełboń

Recenzent: prof. Dr hab. Janusz Wrona

Koncepcja tomu: Barbara Oratowska

Reprodukcje materiałów pochodzących ze zbiorów Archiwum IPN – Oddział Lublin, Zofii Leszczyńskiej oraz byłych więźniarek i ich rodzin

Redakcja: Magdalena Janik, Ewa Kuszyk-Peciak

Korekta: Halina Kosienkowska-Ciota

Projekt i skład: Amadeusz Targoński

Język: polski  

Miejsce i rok wydania: Lublin, 2018

Wydawca: Muzeum Lubelskie w Lublinie

Druk i oprawa: Drukarnia Akapit sp. z o. o., Lublin

Typ okładki: twarda

Liczba stron: 624

Wymiary: 17,5 x 24 cm

ISBN: 978-83-61073-15-4

Publikacja została wydana z okazji 40. rocznicy powołania Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” oraz 65. rocznicy likwidacji stalinowskiego więzienia na Zamku w Lublinie. Przybliża losy ponad dwustu kobiet Lubelszczyzny, z których sto siedemdziesiąt dwie były więźniarkami lubelskiego Zamku w latach 1944–1954. Wkroczenie Sowietów na Lubelszczyznę w lipcu 1944 roku dla wielu nie było końcem działalności konspiracyjnej z lat okupacji niemieckiej – niektóre z nich nadal uznawały ciągłość państwową II Rzeczpospolitej Polskiej z rządem polskim w Londynie i dowództwem Polskich Sił na Zachodzie. Takim przykładem może być Zofia Pelczarska, która była pierwszą kobietą aresztowaną i straconą w więzieniu na Zamku 18 grudnia 1944 roku. W prowadzonym przeciwko niej dochodzeniu przez Resort Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego zapytana o motywy przedłużenia swojej działalności konspiracyjnej po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej oświadczyła, że uznaje tylko rząd emigracyjny, a PKWN nie uznaje. Sąd Wojskowy Lubelskiego Garnizonu skazał ją na karę śmierci. Wyrok był ostateczny i nie podlegał apelacji. Został podpisany przez gen. Karola Świerczewskiego 17 grudnia 1944 roku. Dzień później Zofia Pelczarska pseudonim Ciotka żołnierz Armii Krajowej okręgu lubelskiego, organizatorka Wojskowej Służby Kobiet została rozstrzelana w więzieniu na Zamku. Zwłoki jej pogrzebano w zbiorowej mogile na cmentarzu lubelskim przy ulicy Unickiej. Dopiero 7 marca 1991 roku Sąd Najwyższy uznał, że decyzja sądu z 1944 roku miała charakter polityczny i że Zofia Pelczarska zginęła niewinnie.

"Książka stanowi alfabetyczny katalog not biograficznych 220 kobiet, ofiar powojennego systemu komunistycznego i stworzonego przezeń wymiaru sprawiedliwości. (…) Większość represjonowanych, których noty biograficzne przedstawiła Autorka, to należące do Armii Krajowej, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz Narodowych Sił Zbrojnych uczestniczki tzw. drugiej konspiracji. Są tu także kobiety organizacyjnie z ruchem konspiracyjnym niezwiązane, które zostały aresztowane pod zarzutem »udzielenia pomocy bandytom«, bo nie doniosły władzom bezpieczeństwa o miejscu pobytu ukrywającego się członka rodziny, sąsiada, znajomego lub udzieliły noclegu, nakarmiły lub uprały bieliznę ukrywającej się osobie. (…) Książka jest cennym i potrzebnym wydawnictwem źródłowym znacznie pogłębiającym znajomość powojennych dziejów społecznych Lubelszczyzny. Symbolicznie oddaje dziejową sprawiedliwość kobietom, patriotycznym Polkom, które bezpośrednio po II wojnie światowej, przeciwstawiając się narzuconemu z zewnątrz reżimowi władzy, stały się ofiarami reżimu komunistycznego".

Prof. dr hab. Janusz Wrona